Toegevoegd op: maandag 11 juli 2011
We spioneren er lustig op los met z’n allen
Door: Julien Althuisius
Gepubliceerd: gisteren 22:16
Update: vandaag 14:06
Van het bejaardentehuis tot aan de kroeg op de hoek; mystery guests en vermomde controleurs zijn overal.
Je staat in de kroeg met je vrienden. De muziek dreunt door in je hele lichaam en de biertap staat meer open dan dicht. Het is gezellig, dus je neemt een sigaretje. Waarom niet, het mag misschien niet, maar niemand lijkt er last van te hebben. Zelfs de barman vraagt of hij een haaltje van je mag. Om je heen alleen maar gelijkgezinden. Toch?
Tien minuten later staat een inspecteur van de nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit (nVWA) binnen om een boete uit te schrijven . ‘Waar komt die opeens vandaan’ denk je. Toeval? Mooi niet. Want onder de kroeggangers bevindt zich een verklikker. Een verrader die betaald wordt door de overheid en niet te onderscheiden is van de andere bezoekers.
Zo voert de nVWA sinds een jaar controles uit in het uitgaansleven. Het agentschap huurt jongeren in om in het weekend langs kroegen, feesten en evenementen te gaan om te kijken of er niet wordt gerookt of dat minderjarigen geen alcohol drinken. Spotten ze een overtreding, dan melden ze dat aan de dienstdoende inspecteur in de buurt. Die komt vervolgens langs en kan een procesverbaal opmaken.
‘Die jongeren hebben een opleiding gevolgd en weten welke regelgeving er geldt’, zegt Annemieke Herberigs, persvoorlichter bij de nVWA. Het gaat in totaal om 38 jongeren die ‘er ook uit moeten zien als jongeren’. Ze mengen zich onder het uitgaanspubliek en maken ook een praatje met de andere, nietsvermoedende feestgangers. Verdiensten? Officieel ben je assistent-controleur en kom je in schaal 6 van de overheid terecht. Oftewel: tussen 1.876 en 2.513 euro. Moet je wel je ziel inleveren.
De drank- en rookspionnen staan niet op zich. De overheid maakt in toenemende mate gebruik van zogenaamde mystery guests. In 2006 begon de Inspectie Verkeer en Waterstaat met het inzetten van dit soort spionnen in de Amsterdamse taxibranche. Inspecteurs in burger maakten als gewone klant een ritje bij chauffeurs en bedrijven waarvan al een vermoeden bestond dat ze zich niet helemaal aan de regels hielden. Het project was succesvol en werd later in meerdere steden ingevoerd.
Undercoverkid
Het Nederlands Instituut voor Classificatie van Audiovisuele Media (NICAM/Kijkwijzer) maakt gebruik van mystery shoppers. Om te controleren of verkopers van games zich wel aan de regels houden, stuurt het NICAM een minderjarige met een ouder naar een winkel. Het kind probeert vervolgens een spel te kopen dat het eigenlijk niet mag kopen. Uitlokking? ‘Jawel’, zegt Willem van Teeseling van NICAM. ‘Maar dat mag bij mystery-shopping. Er zitten verder geen sancties aan vast.’ Volgens Teeseling dienen de controles om de verkopers beter te informeren over wat wel en niet mag. Het controleren werpt z’n vruchten af: handelden bij de eerste controles nog maar 14 van de 100 verkopers foutloos; twee jaar later zijn dat er 48. Binnenkort doet de overheidsspion zich wellicht voor als een hulpbehoevende bejaarde. Het voorstel van Fleur Agema (PVV) om mystery guests in te zetten bij verpleeghuizen, om onder andere te controleren op hygiëne, kan op Kamerbrede steun rekenen. Aanleiding voor het voorstel zijn berichten van onder andere de Consumentenbond over slechte omstandigheden in verpleeghuizen. Staatsecretaris van Volksgezondheid, Marlies Veldhuijzen van Zanten (CDA) reageerde positief op het idee.
Manisch-depressieve spion
Mystery Patient is een particulier bedrijf dat gespecialiseerd is in het controleren van allerlei facetten van de zorg: van doorverwijzing door de huisarts tot ontslag uit het ziekenhuis.
Het bedrijf heeft door het hele land ongeveer twintig opdrachtgevers, vertelt directeur Dirk Willemsen, waaronder ook GGZ-instellingen. ‘Om psychiaters te toetsen gebruiken we bijvoorbeeld een acteur die zich voordoet als manisch-depressief.’
Het in Amsterdam gevestigde bedrijf is onderdeel van Quality Building, dat op tal van andere vlakken spionnen inzet. In tegenstelling tot enkele concurrenten is de gehele organisatie op de hoogte van de komst van een mystery guest. Ze weten alleen niet wie en wanneer.
Zelfs de politie is klant. Burgers gaan langs bij politiebureaus om een aantal vragen te stellen. ‘Bijvoorbeeld: ik zag een vechtpartij op straat, wat moet ik nu doen? Of: ik verdenk mijn buurman van fraude, wat nu? De politie heeft bepaalde protocollen en volgens die protocollen moeten ze handelen.’
De dienders vinden het wel spannend. ‘Voor hen wordt het een spel om ons te ontdekken. Als ze denken dat er een mystery guestin de regio komt, maken ze zelfs een compositietekening en sturen die rond aan andere korpsen.’